Osmanlı Devleti’nin o dönemdeki padişahı olan Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethetmek için kuşatma planı yapmadan önce stratejik önlemler almıştı. Rumeli Hisarı, İstanbul’u savunmak için kritik bir noktada yer alıyordu. Hisar, Boğaz’ın kuzey tarafından gelebilecek saldırıları önlemek amacıyla inşa edilmişti.
Daha önce Rumeli Hisarı ile aynı doğrultuda yapılmıştır, o dönemdeki topların etkili olabilecek mesafelerin ve atılan güllelerin yetersizliği sebebiyle Karadeniz’den gelen gemileri kontrol altına almaya yetmiyordu.
Fetihten sonra stratejik önemini kaybeden kale, cezaevi olarak kullanılmaya devam etti.
Dikdörtgen bir yapısı olan ve 30 dönümlük arazi üzerinde inşa edilen Rumeli Hisarı, Boğaz’a paralel şekilde kuzey-güney yönünde 250 m. uzunlukta, doğu-batı yönünde 125 m. genişliktedir. Kalede 14 küçük ve 3 büyük olmak üzere toplam 17 burç yer almaktadır.
Rumeli Hisarı günümüzde müze olarak kullanılmaktadır. Hisarda açık teşhir yapılmakta, sergi salonu bulunmamaktadır. Toplar, gülleler ve Haliç'i kapattığı söylenen zincirin bir parçasından oluşan eserler, bahçede sergilenmektedir.
Hisar, müze vasfına ek olarak 2000'li yılların sonuna kadar tiyatro ve konserler için bir etkinlik alanı olarak da kullanılmaktaydı. 1950'li yıllardaki restorasyon çalışmaları sırasında, 18. yüzyılda yıkılmış ve yalnızca minaresinden bir bölüm kalmış olan Boğazkesen Mescidi'nin (Ebu'l-Feth Camii olarak da bilinir) bulunduğu alana açıkhava tiyatrosu yapıldı. İlk haliyle basit seyir terasları ve bir sahnenin olduğu bu alan, daha sonra tiyatro sanatçısı Muhsin Ertuğrul'un talebiyle amfitiyatroya çevrildi.[8] 1989 yılında başlayan Rumeli Hisarı Konserleri ile amfitiyatro, İstanbul kültür ve eğlence hayatının en gözde yaz eğlencesi mekanlarından biri haline geldi. Rumeli Hisarı Konserleri 2006 yılında durdurulmuş ve 2008 yılında son kez düzenlenmiştir.
İstanbul 3 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 7 Ekim 2009'da tarihi konser alanındaki mescidin minaresinin, duvar ve sarnıç kalıntılarının mevcut durumları ile muhafaza edilmesine karar verirken, mescit 1. grup kültür varlığı olarak tescil edildi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ise hisardaki yıkık mescidin ihyası için bir proje başlattı. Koruma Bölge Kurulu projeyi onaylarken mülkiyeti İBB'de bulunan mescidin yapımı için 28 Mayıs 2013 tarihinde ruhsat alındı. Açıkhava tiyatrosu ve konser mekanı olarak kullanılan alana yapılan Boğazkesen Fetih Mescidi'nin inşası 2015 yılında tamamlandı.
Hisar civarında çok sayıda restoran mevcuttur.
2022'de İBB Miras tarafından restorasyon çalışmalarına başlandı.
İstanbul Boğazı’nda yat kiralama seçeneklerinden yararlanarak Boğaz’da bu yapıyı yakından inceleyebilir ve tarihe tanıklık edebilirsiniz. Yat ile boğaz turu gezinizde bu yapıyı göreceğiniz bir program planlayabilirsiniz.
